بررسی حاشیه و كارآیی بازار برنج در استان مازندران

امیرنژاد حمید*,رفیعی حامد

* گروه اقتصاد كشاورزی، دانشگاه علوم كشاورزی و منابع طبیعی ساری

بدلیل اهمیت تولید برنج در استان مازندران، بررسی وضعیت بازار این محصول در این استان از اهمیت قابل توجهی برخوردار می باشد. به این منظور، با تكمیل تصادفی 55 پرسشنامه در هر یك از سطوح تولید، عمده فروشی و خرده فروشی، در سال 1386، بازار برنج در استان مازندران مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد كه حاشیه بازاریابی در دو رقم محلی (طارم) و پرمحصول به ترتیب 5850 و 3700 ریال بوده است. حاشیه عمده فروشی بیشتر از حاشیه خرده فروشی و سهم تولیدكننده در ارقام محلی و پرمحصول به ترتیب 58.214 و 52.564 درصد برآورد شد. سهم عمده فروش در هر دو بازار بیشتر از خرده فروش بوده است. بطور كلی، در هر دو رقم حضور عمده فروشان باعث افزایش ناكارآیی بازار شده و ناكارآترین مسیر بازاررسانی از لحاظ ناكارآیی قیمتی، فنی و ناكارآیی كل، مسیر تولیدکننده- عمده فروش - مصرف کننده و كارآترین مسیر نیز مربوط به مسیر تولید كننده - مصرف کننده بوده است. برآورد ضریب هزینه نشان داد كه در بازار ارقام محلی و پرمحصول به ترتیب 11.143 و 20 درصد از قیمت نهایی مربوط به هزینه های بازاریابی است. جمع هزینه های بازاریابی با قیمت سر مزرعه در هر دو رقم اختلاف قابل توجهی داشته است، لذا، این بازارها شفاف نبوده و همین امر از كارآیی بازارها می كاهد. با توجه به برآورد تابع حاشیه كل، در هر دو بازار، قیمت خرده فروشی و هزینه بازاریابی اثر معنی داری بر حاشیه كل داشته  و قیمت خرده فروشی اثر بزرگتر و معنی دارتری بر حاشیه كل داشته است. بطوریكه با افزایش یك درصدی در قیمت خرده فروشی در بازارهای رقم محلی و پرمحصول، به ترتیب حاشیه كل 1.625 و 1.436 درصد افزایش می یابد.

كلید واژه: حاشیه بازار، كارآیی بازار، ضریب هزینه بازاریابی، مسیر بازارسانی