توسعه و كاربرد مدل رایانه ای مدیریت و برنامه ریزی آبیاری مزرعه گندم بر اساس بیلان آب در خاك و بارش موثر

مهبد مهدی*,سپاس خواه علیرضا,منفرد مرضیه

* دانشكده كشاورزی، دانشگاه شیراز

استفاده بهینه از نزولات جوی، منجر به توسعه سطح زیر كشت و امكان تخصیص منابع آب موجود به مصارف دیگر می گردد كه در نهایت منجر به توسعه اقتصادی خواهد شد. یكی از روش های موثر در این زمینه، استفاده از مدل های شبیه سازی مدیریت آب خاك و زمان بندی آبیاری می باشد. در این پژوهش مدل رایانه ای برای مدیریت و برنامه ریزی آبیاری مزارع بر اساس بیلان آب خاك و بارش، كه قبلا تهیه شده بود، تكمیل گردید و برای مزرعه گندم در منطقه باجگاه به كار برده شد. هم چنین تاثیر مقدار ذخیره رطوبت در حداكثر عمق خاك ناحیه ریشه در مقدار آب آبیاری بررسی شد. مدل مورد نظر در محیط برنامه نویسی Visual Basic .Net نوشته شده است. مدل تهیه شده برای 13 سال آمار هواشناسی منطقه باجگاه كه كامل تر بودند، به كار برده شد. مدل در دو حالت كه باران موثر كمبود رطوبتی خاك (نسبت به حالت ظرفیت زراعی) تا حداكثر عمق ریشه را جبران می نماید (حالت دوم) نسبت به حالتی كه باران موثر تنها كمبود رطوبتی خاك تا عمق ریشه روزانه را جبران می كند (حالت اول) اجرا شد. در حالت دوم، مقدار آب آبیاری و تعداد دفعات آبیاری نسبت به حالت اول كاهش یافته است. چنانكه میانگین مقدار آبیاری فصلی از 706.8 به 569.2 میلی متر و میانگین تعداد دفعات آبیاری فصلی از 8 بار به 6 بار كاهش یافته اند. هم چنین میانگین نسبت باران موثر به كل مقدار باران از 46.31 درصد به 73.6 درصد افزایش یافته است. با احتمال %80، در حالت اول با احتساب 108.9 میلی متر بارش موثر نیاز به 9 بار آبیاری و 757.7 میلی متر آب آبیاری نیاز است و در حالت دوم با احتساب 236.7 میلی متر بارش موثر به 7 بار آبیاری و 636.9 میلی متر آب آبیاری نیاز است. با احتمال %50، در حالت اول با احتساب 165.6 میلی متر بارش موثر به 8 بار آبیاری و 712.6 میلی متر آب آبیاری نیاز است و در حالت دوم با احتساب 292.1 میلی متر بارش موثر به 6 بار آبیاری و 545.1 میلی متر آب آبیاری نیاز است. در نهایت نشان داده شد كه با استفاده از اصول ساده مدیریتی می توان از مصرف بیش از اندازه آب آبیاری جلوگیری نمود.

كلید واژه: بارش موثر، كمبود رطوبتی خاك، تبخیر - تعرق، بیلان آب در خاك