سمیت تنفسی اسانس های پنج گونه گیاه دارویی روی حشرات کامل سوسک چهارنقطه ای حبوبات (Callosobruchus maculatus (Fabricius و شپشه آرد (Tribolium castaneum (Herbest

میركاظمی فائزه,بندانی علیرضا*,صباحی قدرت اله

* گروه گیاهپزشکی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران

در این تحقیق سمیت تنفسی هفت غلظت مختلف (185.2، 370.4، 555.5، 740.7، 925.4، 1111.1 و 1296.3 میكرولیتر در لیتر آب) از اسانس های پنج گونه گیاهی اسطوخودوسLavandula vera L. ، اکلیل کوهی Rosmarinus  officinalis L.، رازیانه Foeniculum vulgare L.، ترخون Artemisia dracunculus L. و مرزه Satureja hortensis L. روی دو گونه مهم آفت انباری، سوسك چهار نقطه ای حبوباتCallosobruchus maculatus (Fabricius)  و شپشه آرد Tribolium castaneum (Herbest) مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که سوسک چهار نقطه ای حبوبات نسبت به شپشه آرد به اسانس ها حساس تر است. در بین اسانس های گیاهان مختلف اکلیل کوهی سمیت تنفسی بالایی روی سوسك چهار نقطه ای حبوبات نشان داد به طوری كه میزان مرگ و میر سوسك چهار نقطه ای حبوبات در پائین ترین غلظت اسانس اکلیل کوهی بعد از گذشت 12 ساعت به %100 رسید در حالی كه میزان مرگ و میر شپشه آرد در همین غلظت بعد از گذشت 12 ساعت تنها 5 درصد بود که پس از 24 ساعت به 30 درصد رسید. در مورد اسانس ترخون كه سمیت تنفسی حاصله نسبت به سایر اسانس ها بر روی سوسك چهار نقطه ای حبوبات و شپشه آرد كمتر بود در بالاترین غلظت اسانس میزان مرگ و میر در سوسك چهار نقطه ای حبوبات بعد از 18 ساعت به 100 درصد و در مورد شپشه آرد بعد از 24 ساعت به 95 درصد رسید. میزان مرگ و میر سوسک چهار نقطه ای حبوبات در بالاترین غلظت اسانس های اسطوخودوس، رازیانه و مرزه به ترتیب بعد از 5، 18 و 18 ساعت و در مورد شپشه آرد بعد از 24 ساعت به %100 رسید. LT50 محاسبه شده جهت بررسی دوام اسانس اسطوخودوس برای سوسك چهار نقطه ای حبوبات و شپشه آرد به ترتیب 24.96 و 4.78 برای اسانس اسطوخودوس، 30.14 و 11.73 برای اسانس اکلیل کوهی، 15.64 و 8.71 روز برای اسانس رازیانه، 11.74 و 6.10 برای اسانس ترخون و 12.28 و 3.60 روز برای اسانس مرزه تعیین گردید.

كلید واژه: اسانس، سمیت تنفسی، آفات انباری، اسطوخودوس، اکلیل کوهی، رازیانه، ترخون، مرزه