تراكم، پراكنش فضایی و نمونه برداری دنباله ای شته های خوشه گندم در منطقه گرگان

افشاری علی*,دسترنج مهدی

* گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

به منظور بررسی تراكم و پراكنش فضایی جمعیت دو شتهSitobion avenae (F.)  و Schizaphis graminum (Rondani) روی خوشه  های گندم (Triticum aestivum L.) و نیز طراحی یك برنامه نمونه برداری دنباله ای با دقت ثابت برای آنها، طی دو فصل زراعی 1385 و 1386 از پنج مزرعه گندم پاییزه در اطراف گرگان، نمونه برداری هفتگی به عمل آمد. با استفاده از شاخص ها و مدل های مختلف، پراكنش فضایی مراحل مختلف نشوونمایی شته ها برآورد شد و به كمك مدل گرین، تعداد نمونه لازم و معادلات خطوط تصمیم گیری برای برآورد میانگین جمعیت آنها محاسبه گردید. این دو شته از اواسط فروردین روی خوشه های گندم ظاهر شدند و تا اوایل خرداد به فعالیت خود ادامه دادند. بیشترین میانگین جمعیت آنها 16.01±2.86 عدد شته در خوشه و در نیمه دوم اردیبهشت شمارش شد. بر اساس مقادیر ضرایب تبیین و F، مدل تیلور برای برآورد پراكنش فضایی شته ها از مدل ایوائو مناسب تر بود و مقدار ضریب b از 1.034 برای ماده های بال دار تا 1.545 برای ماده های بدون بال نوسان داشت. سایر شاخص های پراكنش و مدل های توزیع فضایی نیز حاكی از تجمعی بودن پراكنش جمعیت شته ها روی خوشه ها و برازش آن با توزیع دوجمله ای منفی در بسیاری از مقاطع فصل زراعی بود. شته های بالغ بال دار در مقایسه با سایر مراحل نشوونمایی، برای نشان دادن پراكنش تصادفی تمایل بیشتری داشتند، به طوری كه پراكنش جمعیت آنها در 63.7 درصد از تاریخ های نمونه برداری با توزیع پویسون برازش یافت. از نظر هزینه (تعداد نمونه ها)، كارایی نمونه برداری دنباله ای طراحی شده جهت برآورد میانگین جمعیت شته ها با دقت 0.25، در حد قابل قبولی قرار داشت. تعداد نمونه لازم جهت برآورد تراكم جمعیت، تابعی از میانگین جمعیت شته ها در خوشه بود و از 25 عدد خوشه در میانگین 16.01 عدد شته در خوشه تا 268 عدد خوشه در میانگین 0.168 عدد شته در خوشه متغیر بود. اطلاعات ارایه شده در این پژوهش می تواند در مدیریت جمعیت شته های خوشه گندم در منطقه گرگان مورد استفاده قرار گیرد.

كلید واژه: S. avenae؛ S. graminum، گندم، جمعیت، پراكنش فضایی، نمونه برداری دنباله ای