استخراج پكتین به روش پیش هیدرولیز از تفاله برخی از ارقام تجارتی چغندرقند (یادداشت تحقیقاتی)

میرمجیدی هشتجین عادل*,بابایی بابك

* كرج، بلوار شهید فهمیده، موسسه تحقیقات فنی و مهندسی كشاورزی

پكتین به علت دارا بودن خاصیت تغلیظ كنندگی به عنوان عامل منعقد كننده در صنایع غذایی به كار می رود. تفاله چغندرقند یكی از منابع حاوی پكتین به شمار می آید. با توجه به اهمیت و كاربرد وسیع پكتین در صنایع غذایی و توسعه صنایع جانبی چغندرقند و نیز تاثیر مقدار پكتین موجود در ارقام مختلف چغندرقند در عملیات قندسازی، پژوهش حاضر در موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند و موسسه تحقیقات فنی ومهندسی كشاورزی به اجرا درآمد. در این تحقیق ابتدا روش پیش هیدرولیز برای استخراج پكتین به كار رفت. مقدار پكتین موجود در چغندرقند ارقام تجارتی دوروتی، رسول، 7112، Br1، و Ic اندازه گیری شد. تیمارها شامل: چهار عامل غلظت اسید، دمای هیدرولیز، زمان هیدرولیز، و حجم آب مصرفی برای استخراج پكتین بود. این تحقیق به صورت آزمایش فاكتوریل 3×2×3×3 با طرح پایه كاملا تصادفی با سه تكرار اجرا شد. در بین تیمارهای مختلف، مناسب ترین مقدار پكتین استخراج شده از لحاظ خصوصیات كیفی با دو نوع پكتین با متوكسیل زیاد (HM) و متوكسیل كم (LM) كه به عنوان شاهد در نظر گرفته شده بود، مقایسه شد. نتایج نشان می دهد كه بهترین شرایط هیدرولیز با اختلاط یك قسمت تفاله خشك با 2.5 قسمت اسید كلریدریك 5 درصد در دمای 45 درجه سانتی گراد به مدت 48 ساعت به دست می آید. اختلاط تفاله هیدرولیز شده با 450 میلی لیتر آب مناسب تر از بقیه سطوح آب است. فاكتورهای كنترل كیفی پكتین استخراجی با روش پیش هیدرولیز شامل بازده استخراج 14.96 درصد، درجه استری شدن 58.63 درصد، میزان گالاكترونیك اسید 63.92، و درجه جانشینی امید 14.95 به دست آمد. مقایسه پكتین به روش پیش هیدرولیز با پكتین استخراجی با روش اسیدی و پكتین تجارتی از لحاظ درجه استری شدن، گالاكترونیك اسید، و درجه جانشینی آمید نشان می دهد كه درجه استری شدن با این روش 10 درصد بیشتر از پكتین استخراجی با روش اسیدی ولی از پكتین تجارتی 10 درصد كمتر است. درصد گالاكترونیك اسید با این روش 20 درصد از پكتین استخراجی و با روش اسیدی و 28 درصد از پكتین تجارتی كمتر است. درجه جانشینی آمید با این روش 6.5 درصد از پكتین استخراجی با روش اسیدی و 7.5 درصد از پكتین تجارتی بیشتر است. بنابراین، استنباط می شود كه برای استخراج پكتین از تفاله چغندرقند روش پیش هیدرولیز نسبت به روش اسیدی برتری دارد و قابل توصیه است. ضمنا مقدار پكتین در ارقام 7112 و رسول به طور معنی دار بیشتر از ارقام دوروتی، Ic، و Br1 است. با توجه به اینكه مقدار پكتین موجود در چغندرقند در عملیات قندسازی عاملی منفی است پیشنهاد می شود برای ارتقای كیفیت چغندرقند از نظر صنایع قندسازی این صفت مدنظر برنامه های به نژادی قرار گیرد.

كلید واژه: استخراج، پكتین، تفاله، چغندرقند، هیدرولیز