بررسی برخی صفات كمی و كیفی ژنوتیپ های امیدبخش چغندرقند در شرایط تنش خشكی

فتح اله طالقانی داریوش*,صادق زاده حمایتی سعید,مطلوبی فرشید,خیامیم سمر

* موسسه تحقیقات چغندرقند

این تحقیق به منظور ارزیابی هشت ژنوتیپ جدید چغندرقند نسبت به خشكی در سه تیمار متفاوت آبیاری (حالت معمول، تنش اول فصل و تنش مداوم در طول فصل) طی سال های 1384 و 1385 در ایستگاه تحقیقاتی مهندس مطهری موسسه تحقیقات چغندرقند کرج اجرا شد. این هشت ژنوتیپ حاصل اجرای طرح های تحقیقاتی قبلی در موسسه تحقیقات چغندرقند بودند و از بین ده ها ژنوتیپ مورد بررسی انتخاب شدند. ژنوتیپ های مذكور واكنش متفاوتی به تنش خشكی داشتند كه جهت ارزیابی دقیق تر در این تحقیق در نظر گرفته شدند. این آزمایش به صورت کرت های خردشده (سطوح مختلف خشكی در كرت های اصلی و ژنوتیپ ها در كرت های فرعی) در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تكرار اجرا شد. نتایج نشان داد تیمار بدون تنش (آبیاری پس از هر 80 میلی متر تبخیر از تشتك كلاسA ) و تنش اول فصل (سه بار آبیاری جهت استقرار بوته ها، عدم آبیاری تا 500 میلی متر تبخیر از تشتک کلاس A و سپس تداوم آبیاری به شکل نرمال) از نظر عملکرد ریشه، عملکرد شکرسفید و نسبت وزن ریشه به اندام هوایی در گروه آماری مشترک قرار گرفتند، اما راندمان مصرف آب با تنش اول فصل معادل 35درصد نسبت به تیمار نرمال به طور معنی دار افزایش یافت. در بین ژنوتیپ های مورد بررسی، ژنوتیپ های 7112، BP کرج و RS003 بیشترین عملکرد شکرسفید، راندمان مصرف آب و شاخص تحمل به خشکی و ژنوتیپ7221-II  کمترین مقدار این صفات را به خود اختصاص داد. عملکرد شکر سفید، کارآیی مصرف آب و شاخص تحمل به خشکی ژنوتیپ I13*7221-II در مقایسه با ژنوتیپ7221-II  به ترتیب معادل 22، 49، 62 و 187 درصد بیش تر بود و از ثبات عملکرد بهتری در شرایط تنش برخوردار بود. با توجه به نتایج این مطالعه، به نظر می رسد كه می توان از ژرم پلاسم چغندر علوفه ای كه از توانایی بیشتری در خصوص تولید ریشه در شرایط خشكی برخوردار هستند، در برنامه های اصلاحی استفاده کرد. احتمالا با انتقال صفت تولید ریشه مناسب این نوع ژنوتیپ ها به چغندرقند در شرایط خشكی می توان به پیشرفت های مناسبی در زمینه تحمل به خشكی چغندرقند دست یافت.

كلید واژه: تنش خشکی، تنش اول فصل، تنش مداوم در فصل، ژنوتیپ، چغندرقند، شاخص تحمل به خشکی